Напрыканцы 2024 года ў Мiнicтэрстве культуры Рэспублiкi Беларусь на пасяджэннi Беларускай рэспублiканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гicторыка-культурнай спадчыны нададзены статут нематэрыяльнай культурнай каштоўнасці элементу “Выраб мугiроў у Iўеўскiм раёне”.
Як паведаміла загадчык сектара культуры Іўеўскага райвыканкама Святлана Кішкель, звесткі пра мусульманскія мугіры ў Іўеўскім раёне маюць сваю даўнюю гісторыю.
Яшчэ ў XIX стагоддзі мугіры ў Іўе прывозілі татары-гандляры з далёкага замежжа, а таксама падчас паломніцтва ў Канстанцінопаль і ў іншыя святыя для мусульман мясціны. Як правіла, гэта былі мастацкія вырабы прамысловай вытвор-часці на мусульманскую рэлігійную тэматыку, якія часта прадаваліся на гандлёвых рынках у месцах найбольшага пражывання татараў. Іх набывалі мусульманскія вернікі для ўпрыгожвання мячэцяў і сваіх дамоў.
Традыцыя пісьма і малявання мугіроў на Іўеўшчыне пачынаецца з пачатку ХХ стагоддзя, калі для ўпрыгожвання пабудаванай у 1882 годзе Іўеўскай мячэці жыхар Іўя Сулейман Ях’евіч Рафаловіч (1909-2001 гг.) стварыў мугір з выявай славутай мячэці — Вялікай мячэці Айя-Сафія ў Канстанцінопалі.
Малюнак быў выкананы алоўкам і акварэльнымі фарбамі. Паколькі майстар сам ніколі не быў у Стамбуле, сваю работу выканаў у нехарактэрнай для яго творчай манеры – гравюры, выкарыстаўшы малюнак з друкаванай крыніцы. У наступных творах майстра – мугірах 1934-га і 1988-га гадоў — адчуваецца асаблівая манера малявання, што робіць пазнавальнай руку майстра. Яго паслядоўнікамі становяцца жанчыны-мусульманкі.
Перапляценне татарскай і беларускай культур за шэсць стагоддзяў сумеснага існавання стала вельмі цесным. Мусульманская або, дакладней, татарская культура стала неад’емнай часткай культуры Беларусі.
Мастацтва вырабу мугіроў у татарскай супольнасці г. Іўе набыло характэрную мясцовую адметнасць, якая вызначаецца арганічным спалучэннем народных мастацкіх традыцый татарскага і беларускага народаў. У большасці выпадкаў характэрныя для мусульманскай культуры сюжэты, малюнкі, тэксты сведчаць пра ўплыў стылістыкі мясцовых традыцый народнага мастацкага роспісу на шкле, вышыўцы і іншых відах рамяства традыцыйнай беларускай культуры. У такім выглядзе і пад такой назвай арыгінальнае мастацтва вырабу мугіроў не сустракаецца больш нідзе як у Беларусі.
— Сёння ў Іўі стварэннем мугіроў займаюцца некалькі прадстаўнікоў мясцовай татарскай супольнасці. Іх творы ўпрыгожваюць жыллё мусульманскага насельніцтва, якое беражліва ставіцца да нацыянальных традыцый. У майстроў ёсць вучні, якія зацікаўлена засвойваюць сакрэты арыгінальнага віду мастацкай творчасці. Гэта спрыяе прадаўжэнню і развіццю традыцыі, — дадала Святлана Кішкель. — Вядомы майстар Эмілія Халільеўна Шабановіч сваі ўменні па вырабе татарскіх мугіроў перадае дачцэ Марыне і ўнуку Аляксею.
Сакрэты ствараць мугіры пераймае і настаўнік Іўеўскай дзіцячай школы мастацтваў Сялім Ільясевіч. У 2021 г. ён скончыў Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў. Свой першы мугір напісаў у 13-ці гадовым узросце. Праз некаторы час яму прапанавалі аднавіць некалькі старых мугіроў з Іўеўскай мячэці. Зараз Сялім вучыць пісаць мугіры шасцярых дзяцей-мусульман на факультатыўным занятку “Пісьмо мугіроў”, арганізаваным у Іўеўскай дзіцячай школе мастацтваў.
Хотите читать актуальные новости Ивья и Ивьевского района первыми? Подписывайтесь на наш Телеграм-канал по ссылке https://t.me/ivyenews
Ірына Бутурля.
Станіслаў Зянкевіч (фота).
